Decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej (DPS) to moment, który zmienia życie osoby potrzebującej wsparcia i jej rodziny. Niestety, wiele osób boryka się z odmowami lub kierowaniem do placówek, które nie odpowiadają ich rzeczywistym potrzebom. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2025 roku (sygn. I OSK 806/24) jasno określił, jak powinna wyglądać procedura wyboru DPS i jakie błędy popełniają organy pomocy społecznej.
1. Czym jest dom pomocy społecznej i kto może się o niego ubiegać?
Dom pomocy społecznej to placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom, które ze względu na wiek, niepełnosprawność lub chorobę wymagają wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Co do zasady jest ona płatna. Więcej o opłatach napisałam w artykule:
Opłaty za krewnych w DPS – wyrok WSA w Gliwicach (2025 r.)
O skierowanie do DPS mogą ubiegać się osoby, które nie mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i nie mają możliwości uzyskania niezbędnej pomocy w rodzinie lub w środowisku zamieszkania.
Procedura rozpoczyna się od złożenia wniosku w ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Organ prowadzi postępowanie, w którym ocenia sytuację zdrowotną, finansową i rodzinną osoby wnioskującej, a następnie wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu (lub odmowie skierowania) do konkretnej placówki.
2. Sprawa J.I. – co pokazał wyrok NSA I OSK 806/24? – Case study
W analizowanej sprawie chodziło o małżeństwo – panią J.I. i jej męża – którzy z uwagi na wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia potrzebowali umieszczenia w domu pomocy społecznej. Istotnym elementem sprawy była przynależność skarżących do Świadków Jehowy i związana z tym potrzeba praktykowania wiary w przyjaznym środowisku, wolnym od dyskryminacji.
Organ gminy kierował małżeństwo do placówki położonej najbliżej ich miejsca zamieszkania, powołując się głównie na typ DPS i dostępność miejsc. Skarżący wskazywali natomiast konkretny dom pomocy społecznej, który – ich zdaniem – lepiej odpowiadał ich potrzebom opiekuńczym, zdrowotnym i duchowym.
Burmistrz oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu odmówiły skierowania do wybranej przez stronę placówki, wskazując na Dom Pomocy Społecznej w Zduńskiej Woli położony najbliżej miejsca zamieszkania oraz argumentując ograniczonymi możliwościami finansowymi gminy i znaczną różnicą w kosztach utrzymania między obiema placówkami.
Organy administracji uznały, że skoro rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej określa jednolite standardy dla wszystkich domów pomocy społecznej, w tym prawo do praktyk religijnych, to oferowana placówka w Zduńskiej Woli automatycznie spełnia wszystkie potrzeby skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organów I i II instancji, uznając, że postępowanie było wadliwe. NSA utrzymał ten wyrok w mocy, potwierdzając, że wybór domu pomocy społecznej nie może być automatyczny i schematyczny.
3. Jakie kryteria wyboru DPS musi uwzględnić organ?
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 806/24 jednoznacznie wskazał, że organ pomocy społecznej, decydując o skierowaniu do konkretnego domu pomocy społecznej, ma obowiązek zbadać i uwzględnić:
Indywidualne potrzeby osoby kierowanej, w tym:
- potrzeby opiekuńcze wynikające ze stanu zdrowia i stopnia sprawności
- potrzeby bytowe i rehabilitacyjne
- potrzeby społeczne i emocjonalne
- możliwość praktykowania religii i uczestniczenia w życiu duchowym
Godność, wolność i poczucie bezpieczeństwa mieszkańca, co oznacza konieczność oceny, czy dana placówka zapewni środowisko wolne od odrzucenia, dyskryminacji czy konfliktów światopoglądowych.
Stopień fizycznej i psychicznej sprawności oraz sposób, w jaki konkretny DPS może odpowiedzieć na wynikające z tego potrzeby.
Realne możliwości realizacji potrzeb religijnych – organ nie może ignorować argumentów związanych z wyznawaną wiarą, traktując je jako drugorzędne czy nieistotne.
Sąd podkreślił, że organ nie może ograniczyć się wyłącznie do: typu domu (np. dla osób przewlekle psychicznie chorych, dla osób w podeszłym wieku), odległości od miejsca zamieszkania, czasu oczekiwania na wolne miejsce czy ogólnego standardu usług wynikającego z przepisów rozporządzenia.
4. Najczęstsze błędy organów pomocy społecznej w sprawach DPS
Analiza wyroku NSA I OSK 806/24 oraz praktyka sądowa pokazują typowe uchybienia, których dopuszczają się organy przy podejmowaniu decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej:
Szablonowe stosowanie przepisów – organ zakłada, że skoro dany DPS formalnie spełnia standardy określone w rozporządzeniu, to automatycznie jest odpowiedni dla danej osoby. Tymczasem przepisy wyznaczają jedynie minimalne ramy, a konkretna sytuacja wymaga indywidualnej oceny.
Pominięcie argumentów dotyczących wyznania i przekonań – organy często traktują kwestie religijne jako „preferencje”, a nie jako element godności i poczucia bezpieczeństwa osoby kierowanej. NSA jasno stwierdził, że możliwość praktykowania wiary w bezpiecznym środowisku to istotny czynnik, który musi zostać uwzględniony.
Brak rzetelnej oceny potrzeb zdrowotnych małżonków – w sytuacji, gdy o skierowanie do DPS ubiega się małżeństwo, organ powinien zbadać, czy wskazana placówka zapewni obojgu odpowiednie wsparcie medyczne i opiekuńcze.
Nadmierne skupienie na interesie gminy (koszty, bliskość geograficzna) – choć możliwości finansowe gminy są istotne, nie mogą one przesłonić obowiązku zapewnienia osobie kierowanej godnych warunków pobytu.
Powierzchowne uzasadnienie decyzji – organy często posługują się ogólnymi sformułowaniami, zamiast konkretnie odnieść się do przedstawionych przez skarżącego argumentów i dowodów.
5. Wymiar religijny w wyborze domu pomocy społecznej – czy ma znaczenie?
Jedno z najważniejszych przesłań płynących z wyroku NSA I OSK 806/24 dotyczy prawa do praktykowania religii w domu pomocy społecznej. Sąd wyraźnie wskazał, że organ nie może ignorować obaw osoby kierowanej związanych z potencjalną dyskryminacją, odrzuceniem czy brakiem możliwości uczestniczenia w praktykach religijnych.
W Polsce gwarantowana jest wolność sumienia i wyznania (art. 53 Konstytucji RP). W kontekście wyboru DPS oznacza to, że osoba należąca do mniejszości religijnej ma prawo oczekiwać, iż organ zbada, czy w proponowanej placówce będzie mogła bezpiecznie i swobodnie praktykować swoją wiarę.
Jeśli istnieją dom pomocy społecznej prowadzony przez organizację związaną z danym wyznaniem lub placówka, w której mieszka więcej osób o podobnych przekonaniach, organ powinien rozważyć skierowanie tam osoby wnioskującej – pod warunkiem, że inne kryteria (typ DPS, możliwości opiekuńcze) również są spełnione.
6. Rola dokumentacji medycznej i opinii specjalistów
Kluczowym elementem postępowania o skierowanie do DPS jest dokumentacja medyczna. Organ powinien dysponować aktualnymi zaświadczeniami lekarskimi, opiniami specjalistów (np. neurologa, psychiatry, geriatra), informacją o przyjmowanych lekach i przeprowadzanych terapiach.
W wyroku NSA I OSK 806/24 podkreślono, że powierzchowna analiza stanu zdrowia skarżących była jednym z błędów organu. Jeśli osoba kierowana wymaga specjalistycznej opieki (np. rehabilitacji neurologicznej, opieki paliatywnej), organ musi zweryfikować, czy wskazany przez siebie DPS faktycznie taką opiekę zapewnia – nie tylko „na papierze”, ale realnie.
7. Kiedy warto złożyć odwołanie od decyzji o skierowaniu do DPS?
Odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego (SKO) przysługuje w terminie 14 dni od doręczenia decyzji organu I instancji. Warto je złożyć, gdy:
- organ skierował Cię do DPS, który nie odpowiada Twoim potrzebom zdrowotnym, opiekuńczym lub religijnym;
- uzasadnienie decyzji jest ogólnikowe i nie odnosi się do Twoich konkretnych argumentów;
- organ nie zbadał możliwości skierowania do placówki, którą sam wskazałeś;
- decyzja opiera się głównie na kwestiach finansowych lub odległości geograficznej, pomijając inne istotne okoliczności;
- masz poczucie, że w proponowanym DPS Twoja godność, bezpieczeństwo lub wolność sumienia mogą być zagrożone.
Profesjonalne przygotowanie odwołania, oparte na aktualnym orzecznictwie NSA, znacząco zwiększa szanse na uwzględnienie Twojego stanowiska przez SKO lub w razie negatywnej decyzji przez WSA.
8. Skarga do WSA – jak przebiega postępowanie sądowe?
Jeżeli samorządowe kolegium odwoławcze (SKO) utrzyma w mocy decyzję organu I instancji, możesz wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin na wniesienie skargi wynosi 30 dni od doręczenia decyzji SKO.
WSA bada, czy decyzja została wydana zgodnie z prawem – sprawdza m.in.:
- Czy organ zebrał pełny materiał dowodowy?
- Czy prawidłowo ustalił stan faktyczny?
- Czy zastosował odpowiednie przepisy prawa?
- Czy uzasadnienie decyzji jest logiczne i kompletne?
Sąd administracyjny nie wydaje nowej decyzji, ale może:
- Uchylić decyzję organu (jak w sprawie I OSK 806/24) i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania;
- Oddalić skargę, jeśli nie znajdzie podstaw do jej uwzględnienia.
Od wyroku WSA stronom przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego – wymaga ona jednak wykazania istotnego zagadnienia prawnego lub rażącego naruszenia prawa.
9. Jak kancelaria adwokacka może pomóc w sprawie DPS?
Sprawy o skierowanie do domu pomocy społecznej to nie tylko kwestia formalnych procedur, ale przede wszystkim walka o godność, bezpieczeństwo i prawo do życia w warunkach odpowiadających indywidualnym potrzebom.
Kancelaria adwokacka oferuje kompleksowe wsparcie prawne, w tym:
Analizę decyzji organu – sprawdzamy, czy decyzja o skierowaniu do DPS lub odmowa skierowania została wydana zgodnie z prawem, czy organ uwzględnił wszystkie istotne okoliczności Twojej sprawy.
Przygotowanie odwołania do SKO – sporządzamy pismo procesowe, w którym szczegółowo wykazujemy błędy popełnione przez organ I instancji, powołując się na odpowiednie przepisy i aktualne orzecznictwo NSA.
Reprezentację przed samorządowym kolegium odwoławczym – występujemy w Twoim imieniu na rozprawie, przedstawiamy argumenty, uczestniczymy w przesłuchaniu świadków.
Wniesienie skargi do WSA – jeśli SKO utrzyma niekorzystną dla Ciebie decyzję, przygotowujemy skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, dbając o pełną argumentację prawną.
Pomoc w zebraniu materiału dowodowego – doradzamy, jakie dokumenty medyczne, opinie specjalistów, oświadczenia dotyczące praktyk religijnych warto dołączyć do akt sprawy, aby organ nie mógł ich zignorować.
Zabezpieczenie Twoich praw na każdym etapie – czuwamy nad tym, aby w uzasadnieniu decyzji znalazło się odniesienie do godności, poczucia bezpieczeństwa, swobody wyznania i indywidualnych potrzeb zdrowotnych, a nie tylko do „najbliższego DPS i budżetu gminy”.
10. Najczęściej zadawane pytania o wybór domu pomocy społecznej – FAQ
Czy gmina może skierować mnie wyłącznie do najbliższego DPS?
Zasadą jest kierowanie do domu odpowiedniego typu, jak najbliżej miejsca zamieszkania. Jednak „okoliczności sprawy” mogą przemawiać za inną placówką. Organ ma obowiązek zbadać Twoje indywidualne potrzeby – zdrowotne, opiekuńcze, społeczne i religijne – i uzasadnić, dlaczego wybrał akurat tę, a nie inną placówkę.
Czy mogę wskazać konkretny dom pomocy społecznej?
Tak, masz prawo wskazać konkretny DPS, który Twoim zdaniem najlepiej odpowiada Twoim potrzebom. Organ nie jest automatycznie związany Twoim wyborem, ale musi rzetelnie zbadać, czy wskazana przez Ciebie placówka faktycznie zapewni Ci godność, poczucie bezpieczeństwa i możliwość realizacji potrzeb zdrowotnych oraz duchowych. Zlekceważenie tej kwestii może być podstawą do uchylenia decyzji przez sąd.
Czy gmina może odmówić z powodu braku środków w budżecie?
Możliwości finansowe gminy są istotne, ale – jak podkreślił NSA w wyroku I OSK 806/24 – nie mogą być jedyną ani decydującą przesłanką odmowy skierowania do wskazanego przez Ciebie domu pomocy społecznej. Organ musi wyważyć interes publiczny (budżet) ze słusznym interesem obywatela (godność, zdrowie, bezpieczeństwo).
Co zrobić, jeśli organ nie uwzględnia mojej wiary i obaw przed dyskryminacją?
To jeden z kluczowych elementów Twojej sprawy. Masz prawo oczekiwać, że organ oceni, czy w proponowanym DPS będziesz mógł swobodnie praktykować swoją religię i funkcjonować w środowisku, które nie będzie źródłem odrzucenia czy konfliktów światopoglądowych. Zlekceważenie tych argumentów stanowi naruszenie przepisów i może być podstawą do uchylenia decyzji przez WSA.
Czy warto odwoływać się od decyzji o skierowaniu do DPS?
Tak, zwłaszcza gdy decyzja jest ogólnikowa, nie odnosi się do Twoich konkretnych potrzeb, pomija kwestie zdrowotne, wyznaniowe lub rodzinne. Wyrok NSA I OSK 806/24 pokazuje, że sądy administracyjne skutecznie korygują wadliwe decyzje organów pomocy społecznej – pod warunkiem, że odwołanie i skarga są dobrze przygotowane.
Ile czasu mam na złożenie odwołania?
Na odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego masz 14 dni od dnia doręczenia decyzji organu I instancji. Na skargę do WSA – 30 dni od doręczenia decyzji SKO. Terminy są nieprzekraczalne, dlatego warto skontaktować się z adwokatem jak najszybciej po otrzymaniu niekorzystnej decyzji.
Czy mogę zmienić DPS po umieszczeniu w placówce?
Zmiana domu pomocy społecznej jest możliwa, ale wymaga ponownego wszczęcia postępowania administracyjnego i wykazania, że aktualny DPS nie odpowiada Twoim potrzebom lub że zmieniła się Twoja sytuacja zdrowotna, rodzinna albo inne istotne okoliczności. W praktyce zmiana DPS bywa trudna, dlatego tak ważne jest wywalczenie odpowiedniej placówki już na etapie pierwszej decyzji.
11. Czy potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie DPS?
Jeżeli organ pomocy społecznej odmówił Ci skierowania do wybranego domu pomocy społecznej lub proponuje placówkę, która nie uwzględnia Twoich potrzeb zdrowotnych, opiekuńczych czy religijnych, nie czekaj – terminy na odwołanie są krótkie.
Profesjonalna pomoc prawna na wczesnym etapie postępowania może zadecydować o tym, czy trafisz do miejsca, które faktycznie będzie dla Ciebie domem, zapewniającym godność, poczucie bezpieczeństwa i poszanowanie Twoich przekonań – a nie tylko „instytucją przydzieloną z urzędu”.
Skontaktuj się z kancelarią już dziś. Przeanalizujemy Twoją decyzję, wskażemy błędy organu i przygotujemy skuteczną argumentację opartą na aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
12. Zapraszamy do kontaktu z kancelarią specjalizującą w sprawach DPS
Jeżeli interesuje Cię temat DPSów, to odsyłam do innego mojego artykułu:
Kontrola NIK w DPS 2024: Najważniejsze naruszenia i rekomendacje dla dyrektorów
Nasza kancelaria prawna może pomóc w wielu problemach. Skontaktuj się z naszymi specjalistami od pomocy społecznej i prawa administracyjnego.