1. Opłaty za pobyt w DPS
Jakie są zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS) oraz kolejność obciążania członków rodziny kosztami utrzymania w DPS mieszkańca – krewnego? Ustawa o pomocy społecznej i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1133/25 rzuca światło na te zagadnienia.
2. Ustawa o pomocy społecznej o opłatach za DPS
Kolejność odpowiedzialności za opłaty DPS:
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ustaliła hierarchię osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w DPS:
Pierwsza kolejność: małżonek mieszkańca domu pomocy społecznej
Druga kolejność: zstępni (dzieci, wnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie)
Trzecia kolejność: gmina kierująca do DPS
Obowiązek nie powstaje jednocześnie u wszystkich krewnych. Osoba z dalszej kolejności może zostać obciążona dopiero wtedy, gdy bliżsi krewni nie są w stanie ponieść całości lub części kosztów.
Podstawa prawna opłat za dom pomocy społecznej
Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej:
- Pobyt w DPS jest co do zasady odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1)
- Mieszkaniec płaci maksymalnie 70% swojego dochodu (art. 61 ust. 2)
- Pozostałe koszty rozdziela się między rodzinę lub gminę
- Małoletnie dzieci nie ponoszą opłaty za pobyt rodzica w DPS
3. Kiedy można uzyskać zwolnienie z opłaty za DPS?
Konflikt rodzinny nie wystarczy
Sam fakt złych relacji, braku kontaktu czy konfliktów z osobą przebywającą w DPS nie stanowi podstawy do zwolnienia z opłaty. Sąd wymaga wykazania rażącego, celowego naruszenia obowiązków rodzinnych przez mieszkańca DPS, udokumentowanego:
- orzeczeniami sądowymi
- dowodami przemocy lub zaniedbań
- dokumentacją uchylania się od obowiązków rodzicielskich
Uzasadnione okoliczności zwalniające z opłaty DPS
Artykuł 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wymaga okoliczności obiektywnych, wyjątkowych i nadzwyczajnych:
- poważne problemy zdrowotne zobowiązanego lub członków jego rodziny
- nagłe pogorszenie sytuacji materialnej niezależne od woli zobowiązanego
- udokumentowane obciążenia finansowe uniemożliwiające płacenie za DPS
Organy administracji muszą zbadać aktualną sytuację materialną i sposób wydatkowania środków, a nie tylko mechanicznie porównywać dochód z kryterium dochodowym.
4. Jak prawidłowo ustalić dochód krewnego do opłaty za DPS?
Dochód z działalności gospodarczej
Sąd w wyroku z 2025 r. wskazał, jak poprawnie liczyć dochód przedsiębiorcy:
- Działalność na zasadach ogólnych: przychód minus koszty uzyskania przychodu, podatek, składki ZUS i składki na ubezpieczenie zdrowotne
- Działalność na ryczałcie: dochód należy ustalać na podstawie oświadczenia zobowiązanego, uwzględniając realne koszty prowadzenia firmy
Mimo zmian podatkowych składki na ubezpieczenie zdrowotne nadal muszą pomniejszać dochód na potrzeby ustalania opłaty za dom pomocy społecznej.
Zmiana decyzji o opłacie za DPS z mocą wsteczną
Gmina może zmienić ostateczną decyzję o wysokości opłaty za DPS na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli:
- zmieniła się sytuacja dochodowa zobowiązanego
- zmiana dochodu przekracza 10% kryterium dochodowego pomocy społecznej
- istnieje dokładna dokumentacja uzasadniająca zmianę
5. Jakie są najczęstsze błędy gmin przy ustalaniu opłat za DPS?
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w 2025 r. wskazał nieprawidłowości, których unikać powinny organy administracji:
- oparcie wyliczeń wyłącznie na danych podatkowych bez uwzględnienia składek zdrowotnych
- posługiwanie się nieaktualnym wywiadem środowiskowym
- ignorowanie dowodów przedstawionych przez zobowiązanego
- brak analizy rzeczywistych możliwości płatniczych i kosztów życia
- pomijanie wyjaśnień dotyczących sytuacji zdrowotnej i rodzinnej
6. Jak odwołać się od decyzji o opłacie za dom pomocy społecznej?
Jeżeli decyzja gminy o wysokości opłaty za DPS:
- opiera się na nieprawidłowych wyliczeniach dochodu
- ignoruje przedstawione dokumenty i wyjaśnienia
- nie uwzględnia aktualnej sytuacji życiowej zobowiązanego
Można skutecznie zaskarżyć decyzję do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), a następnie jeżeli rozstrzygnięcie SKO będzie niesatysfakcjonujące – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA).
7. Praktyczne wnioski dla rodzin obciążanych kosztami DPS
Przedstawiany wyrok z 2025 r. daje konkretne argumenty osobom, którym gmina nalicza wysokie opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS:
- można domagać się prawidłowego ustalenia dochodu z działalności gospodarczej
- należy żądać aktualnego wywiadu środowiskowego
- warto przedstawić dokumentację potwierdzającą trudną sytuację materialną lub zdrowotną
- istnieje podstawa do częściowego zwolnienia przy uzasadnionych okolicznościach
9. Kontakt z kancelarią prawną na Podhalu
Jeżeli masz problem z DPS i potrzebujesz pomocy w konflikcie z DPS lub gminą, nie czekaj. Kancelaria prawna w Nowym Targu zapewni kompleksowe wsparcie prawne – od doradztwa przez przygotowanie dokumentów po reprezentację sądową.
Nasza kancelaria prawna może pomóc w wielu rodzinnych problemach.
Skontaktuj się z naszymi specjalistami od prawa pomocy społecznej.