Czy osoba dorosła, która w dzieciństwie została przysposobiona, może domagać się od urzędu stanu cywilnego odpisu aktu urodzenia swojej biologicznej matki?
Tak – i to niezależnie od tego, jak dawno doszło do przysposobienia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 lipca 2026 r. (sygn. II OSK 884/24) przełamał wieloletnią, restrykcyjną praktykę urzędów stanu cywilnego i orzekł, że dorosła osoba adoptowana ma prawo żądać odpisu aktu urodzenia swojej biologicznej matki. Sąd wskazał, że prawo do poznania własnego pochodzenia wynika bezpośrednio z Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – urząd nie może go odmówić, powołując się jedynie na skutki prawne adopcji.
Jeżeli spotykasz się z odmową dostępu do informacji o swoim pochodzeniu, ten wyrok daje Ci konkretny argument prawny do dalszych kroków.
- Odmowa wydania odpisu aktu urodzenia
- Stanowisko NSA: tożsamość biologiczna to prawo konstytucyjne
- Prawo do tożsamości niezależne od skutków przysposobienia
- Znaczenie wyroku dla praktyki urzędów stanu cywilnego
- Dane osobowe a prawo do poznania pochodzenia
- Najczęstsze pytania
- Potrzebujesz pomocy w podobnej sprawie?
Odmowa wydania odpisu aktu urodzenia
Sprawa dotyczyła osoby pełnoletniej, adoptowanej w dzieciństwie, która zwróciła się do urzędu stanu cywilnego o wydanie odpisu aktu urodzenia swojej biologicznej matki. Organ administracji odmówił, uznając, że wnioskodawczyni nie wykazała interesu prawnego wymaganego przez art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Argumentacja opierała się na założeniu, że skoro przysposobienie pełne skutkuje ustaniem więzi prawnorodzinnych z rodziną biologiczną, kobieta formalnie nie ma już żadnego prawnego związku z osobą, której danych dotyczył wniosek.
Stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (III SA/Łd 460/23), powołując się na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące skutków adopcji, w tym całkowitego wygaśnięcia dotychczasowego stanu cywilnego przysposobionej. W efekcie sprawa trafiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stanowisko NSA: tożsamość biologiczna to prawo konstytucyjne
Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z dotychczasową wykładnią i uchylił niekorzystne dla skarżącej rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu urodzenia biologicznej matki nie musi wynikać wyłącznie z przepisów prawa rodzinnego – może mieć oparcie bezpośrednio w normach rangi konstytucyjnej i konwencyjnej.
Zdaniem NSA podstawą tego uprawnienia są przede wszystkim:
- Art. 30 Konstytucji RP, chroniący przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka.
- Art. 47 Konstytucji RP, gwarantujący prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego i decydowania o swoim życiu osobistym.
- Art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który obejmuje ochroną prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.
Z tych przepisów sąd wywiódł istnienie samodzielnego, osobistego prawa do poznania własnego pochodzenia biologicznego – niezależnego od tego, jak ukształtowana jest sytuacja prawnorodzinna danej osoby po adopcji.
Prawo do tożsamości niezależne od skutków przysposobienia
Kluczowy element rozstrzygnięcia to rozdzielenie dwóch odrębnych płaszczyzn: skutków przysposobienia w sferze prawa rodzinnego (ustanie władzy rodzicielskiej, praw i obowiązków alimentacyjnych, spadkowych czy dziedziczenia) oraz sfery tożsamości osobistej, która ma charakter głęboko indywidualny i nie podlega „wygaszeniu” na skutek decyzji administracyjnej czy sądowej o adopcji.
NSA podkreślił, że mechanizm z art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, umożliwiający uzyskanie odpisu aktu stanu cywilnego po wykazaniu interesu prawnego, stanowi właśnie ustawowy instrument realizacji konstytucyjnego prawa do prywatności. Wiedza o biologicznym pochodzeniu – kim byli rodzice, jakie mieli korzenie – należy do najbardziej osobistych elementów tożsamości człowieka, a jej pozbawienie stanowi ingerencję w sferę chronioną zarówno przez ustawę zasadniczą, jak i prawo międzynarodowe.
Innymi słowy: adopcja zmienia sytuację prawną dziecka względem rodziny biologicznej, ale nie unieważnia jego prawa do wiedzy o tym, skąd pochodzi.
Znaczenie wyroku dla praktyki urzędów stanu cywilnego
Wyrok II OSK 884/24 może istotnie zmienić dotychczasową praktykę urzędów stanu cywilnego, które dotąd często odmawiały wydawania odpisów aktów stanu cywilnego rodziców biologicznych osobom adoptowanym, powołując się wyłącznie na skutki przysposobienia z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Po tym rozstrzygnięciu organy będą musiały każdorazowo oceniać wniosek osoby adoptowanej także przez pryzmat jej konstytucyjnego prawa do tożsamości, a nie tylko formalnych konsekwencji adopcji.
To ważny sygnał również dla osób, które od lat borykają się z odmowami dostępu do informacji o swoim pochodzeniu – wyrok daje im mocny argument prawny w kolejnych postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych.
Dane osobowe a prawo do poznania pochodzenia
Sprawy tego rodzaju często krzyżują się z zagadnieniami ochrony danych osobowych – dane zawarte w aktach stanu cywilnego, w tym dane rodziców biologicznych, podlegają szczególnej ochronie prawnej, a ich udostępnianie musi odbywać się z poszanowaniem zarówno interesu wnioskodawcy, jak i przepisów o ochronie danych osobowych.
Jeżeli Twoja sprawa dotyczy prawa rodzinnego lub pogodzenia prawa do informacji o pochodzeniu z obowiązującymi regulacjami RODO, warto skonsultować ją z prawnikiem specjalizującym się w tej dziedzinie – więcej o tym, jak Kancelaria adw. dr Kingi Karsten wspiera klientów w takich sprawach, znajdziesz na stronie Ochrona danych osobowych.
Najczęstsze pytania
Czy osoba adoptowana może uzyskać odpis aktu urodzenia biologicznej matki?
Tak. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 lipca 2026 r. (II OSK 884/24) uznał, że dorosła osoba przysposobiona ma prawo żądać od urzędu stanu cywilnego odpisu aktu urodzenia swojej biologicznej matki. Podstawą nie musi być pokrewieństwo w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wystarczy powołanie się na konstytucyjne prawo do tożsamości osobistej .
Czy adopcja pozbawia prawa do poznania swojego biologicznego pochodzenia?
Nie. Przysposobienie znosi więzi prawnorodzinne – władzę rodzicielską, obowiązek alimentacyjny, prawo do dziedziczenia – ale nie dotyka osobistego, niezbywalnego prawa do wiedzy o tym, kim byli biologiczni rodzice. NSA wskazał, że to dwie odrębne płaszczyzny, a skutki adopcji w sferze rodzinnoprawnej nie „wygaszają” tożsamości biologicznej człowieka .
Na jakiej podstawie prawnej można żądać odpisu aktu stanu cywilnego rodzica biologicznego?
Formalną podstawą jest art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, który wymaga wykazania interesu prawnego. Po wyroku II OSK 884/24 taki interes może wynikać bezpośrednio z art. 30 i art. 47 Konstytucji RP (godność i ochrona życia prywatnego) oraz z art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a nie tylko z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego .
Czy urząd stanu cywilnego może odmówić wydania odpisu, powołując się wyłącznie na skutki przysposobienia?
Po tym wyroku – nie powinien. Dotychczasowa praktyka organów opierała się na argumencie, że przysposobienie pełne zrywa więzi prawne z rodziną biologiczną, więc wnioskodawca nie ma interesu prawnego. NSA tę wykładnię odrzucił, zobowiązując urzędy do oceny każdego wniosku również przez pryzmat konstytucyjnego prawa do tożsamości, niezależnie od formalnych skutków adopcji .
Co zrobić, gdy urząd stanu cywilnego odmówi wydania odpisu?
Od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie, a w przypadku jej podtrzymania – skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W uzasadnieniu warto powołać się na argumentację NSA z wyroku II OSK 884/24, który stanowi obecnie precedensowy wzorzec interpretacyjny dla podobnych spraw.
Czy wyrok II OSK 884/24 dotyczy tylko biologicznej matki, czy także ojca?
Sentencja wyroku odnosi się do sprawy dotyczącej odpisu aktu urodzenia biologicznej matki, ale argumentacja NSA – oparta na ogólnym prawie do tożsamości z art. 30 i 47 Konstytucji oraz art. 8 EKPC – ma charakter uniwersalny i powinna znajdować zastosowanie analogicznie do wniosków dotyczących biologicznego ojca.
Potrzebujesz pomocy w podobnej sprawie?
Sprawy dotyczące dostępu do aktów stanu cywilnego, ustalania pochodzenia czy ochrony danych osobowych bywają skomplikowane proceduralnie i wymagają precyzyjnego uzasadnienia interesu prawnego. Jeżeli zmagasz się z odmową wydania odpisu aktu stanu cywilnego lub potrzebujesz wsparcia w podobnej sprawie, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią – chętnie pomożemy przeanalizować Twoją sytuację i wskażemy możliwe kroki prawne.
Autor artykułu
adw. dr Kinga Karsten
Adwokat, doktor nauk prawnych i doktor teologii, licencjat prawa kanonicznego.
Autorka prowadzi Kancelarię w Krakowie i Nowym Targu.
Wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej.
W sprawach wymagających pomocy prawnej zapraszam do kontaktu z Kancelarią.