Niedokończone sprawy finansowe, takie jak na przykład niespłacony kredyt, stają się zobowiązaniem osoby, która dziedziczy majątek po zmarłym. Można jednak tego uniknąć, poprzez zrzeczenie się dziedziczenia lub odrzucenie spadku.
Czym różnią się te dwa instrumenty prawne? Jak złożyć wniosek o odrzucenie spadku? Czy możliwe jest odrzucenie spadku w imieniu dziecka? Aktualne na 2026 rok odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.
Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku
Dziedziczenie to przejęcie w sposób prawny majątku po zmarłym. Może dokonać się na:
- drodze ustawy (kodeksu cywilnego) lub
- poprzez testament.
To, że zgodnie z ustawą czy zgodnie z testamentem, który napisał zmarły, ktoś ma dziedziczyć, nie oznacza, że do przejęcia majątku dojdzie. Możliwe jest bowiem:
- zrzeczenie się dziedziczenia (czasem nazywane: zrzeczeniem się spadku) oraz
- odrzucenie spadku.
Zazwyczaj te dwie możliwości są wykorzystywane, gdy wiadomo, że ktoś pozostawi lub pozostawił długi, najczęściej w formie pożyczek lub kredytów, których nie spłacił.
Jak zrzec się spadku, czyli jak zrzec się dziedziczenia?
Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa pomiędzy potencjalnym spadkodawcą (np. porządkującym swoje sprawy majątkowe przed śmiercią wujkiem) a tym, kto ma być z mocy ustawy spadkobiercą (np. siostrzeńcem).
Jak zrzec się spadku? Osoby zawierają umowę dotyczącą całości spadku. Musi ona być zawarta przed notariuszem (w formie aktu notarialnego). Umowa taka nie jest ostateczna i może być uchylona przez nową umowę. Osoba, która zrzekła się dziedziczenia (zrzekła się spadku) jest traktowana, jakby nie dożyła dnia śmieci spadkodawcy i traci prawo do zachowku.
Zrzeczenie się spadku na rzecz innej osoby?
Nie można się zrzec spadku na rzecz kogoś innego, czyli wskazać kogoś, kto ma przejąć spadek. Umowa o spadek po osobie żyjącej jest z mocy prawa nieważna.
Jednakże, w sytuacji, gdy ktoś się zrzeka dziedziczenia, można przewidzieć i obliczyć, kto będzie dziedziczył z mocy ustawy po spadkodawcy w większym udziale.
Zrzeczenie się spadku w imieniu dziecka
Gdy ktoś zrzeka spadku (zrzeka się dziedziczenia) to takie zrzeczenie dotyczy również zstępnych (dzieci i wnuków) zrzekającego się – nawet tych, co jeszcze nie urodzili się, chyba że w umowie o zrzeczenie się spadku postanowiono co innego.
Jak odrzucić spadek?
Trzeba przypomnieć, że spadkobierca może (po śmierci spadkodawcy) może:
- przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (czyli jest to tzw. przyjęcie proste),
- przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (czyli jest to przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), ale też
- odrzucić spadek.
Odrzucenie spadku to decyzja spadkobiercy (np. siostrzeńca), który dowiedział się, że ma dziedziczyć (czy to z mocy ustawy czy testamentu).
Jak złożyć wniosek o odrzucenie spadku?
Odrzucenie spadku to oświadczenie, które składa się po śmierci spadkodawcy przed notariuszem albo przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania spadkobiercy. Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie można swobodnie odwołać. Jeżeli zostało złożone pod wpływem prawnie doniosłego błędu lub groźby, spadkobierca może przed sądem uchylić się od jego skutków na zasadach określonych w art. 1019 k.c. Spadkobierca ma sześć miesięcy od uzyskania wiadomości o tytule powołania do spadku. Dla osoby dziedziczącej po odrzuceniu spadku przez wcześniejszego spadkobiercę istotne jest, kiedy dowiedziała się, że sama została powołana. Gdy ktoś nie złoży oświadczenia o odrzucenie spadku w tym terminie, to z mocy prawa przyjmuje on spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Odrzucenie spadku powoduje także to, że nie można występować z roszczeniem o zachowek.
Kolejność dziedziczenia po odrzuceniu spadku
Jeżeli ktoś odrzuci spadek, to traktowany jest tak, jakby nie dożył chwili śmierci spadkodawcy. Jednakże spadkobiercy tej osoby (dzieci siostrzeńca) już będą dziedziczyć po spadkodawcy (wujku swojego ojca).
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
Z tego powodu, że dzieci spadkobiercy, który odrzucił spadek, nadal są w kręgu osób, które dziedziczą, to w przypadku, gdy ze spadkiem łączą się długi, należy zrzec się spadku także w imieniu dziecka. Jeżeli do spadku zostało powołane dziecko, w jego imieniu może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku rodzic uprawniony do reprezentacji, z uwzględnieniem zasad zarządu majątkiem dziecka.
Rodzic powinien sprawdzić, czy do odrzucenia spadku w imieniu dziecka potrzebuje zezwolenia sądu. Art. 101 § 4 k.r.o. przewiduje wyjątek, gdy dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, spełniono warunki dotyczące władzy rodzicielskiej i współdziałania rodziców, a spadek odrzucają także inni zstępni rodziców dziecka. Jeśli spadek otworzył się przed 15 listopada 2023 r., wyjątek stosuje się pod warunkiem, że przed tym dniem nie upłynął termin na złożenie oświadczenia. Jeżeli odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zezwolenia sądu, bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania o zezwolenie. Po jego zakończeniu biegnie pozostała część terminu. W starszych sprawach ta zasada ma zastosowanie, jeśli termin na złożenie oświadczenia jeszcze nie upłynął przed 15 listopada 2023 r.
Podsumowanie – różnice pomiędzy zrzeczeniem się a odrzuceniem spadku
Podsumowując, zrzeczenie się spadku (zrzeczenie dziedziczenia) i odrzucenie spadku są do siebie podobne. Są to instrumenty prawne, dzięki którym nie będzie się dziedziczyć po kimś długów.
Jednakże zrzeczenie się dziedziczenia (zrzeczenie się spadku) dotyczy tylko dziedziczenia ustawowego i może być dokonane tylko za życia spadkodawcy (bo to z nim zawiera się umowę). Z kolei odrzucenie spadku dotyczy dziedziczenia z ustawy i testamentu. Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się, że został powołany do spadku.

Autor artykułu
adw. dr Kinga Karsten
Adwokat, doktor nauk prawnych i doktor teologii, licencjat prawa kanonicznego.
Właścicielka Kancelarii Karsten w Nowym Targu i Krakowie. Od ponad 13 lat specjalizuje się
w prawie rodzinnym, kanonicznym i administracyjnym.
Wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej.
W sprawach wymagających pomocy prawnej zapraszam do kontaktu z Kancelarią.
