Sądowy podział majątku wspólnego zaczyna się od wniosku, a nie pozwu, składanego do sądu rejonowego miejsca położenia majątku. Sąd ustala skład i wartość majątku, rozstrzyga o nakładach i ewentualnych nierównych udziałach, a sprawę kończy postanowieniem, od którego przysługuje apelacja. Opłata od wniosku wynosi 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł.
Czego dotyczy ten poradnik: przebiegu postępowania sądowego o podział majątku wspólnego – od przygotowania wniosku do prawomocnego postanowienia. Poradnik nie wyjaśnia od podstaw, co należy do majątku wspólnego, ani nie porównuje umowy notarialnej z sądem. Te kwestie omawia poradnik jak podzielić majątek po rozwodzie – od czego zacząć.

Procedura w pigułce
| Etap | Co się dzieje | Co przygotować |
| 1. Skład majątku | Ustalenie, które składniki są wspólne na dzień ustania wspólności | Spis składników, dokumenty nabycia |
| 2. Wniosek | Złożenie wniosku do właściwego sądu rejonowego | Wniosek, opłata, odpis dla uczestnika |
| 3. Wycena | Ustalenie wartości składników, często przez biegłego | Dokumenty, wnioski dowodowe, zaliczka |
| 4. Nakłady | Rozliczenie przepływów między majątkiem wspólnym a osobistym | Faktury, przelewy, umowy |
| 5. Rozprawy i ugoda | Przesłuchanie uczestników, dowody, próba porozumienia | Dowody, projekt ugody |
| 6. Postanowienie | Orzeczenie o podziale, spłatach i dopłatach | Ewentualny wniosek o uzasadnienie i apelacja |
- Majątek wspólny i osobisty w pigułce
- Ustalenie składu majątku
- Dlaczego trzeba spisać majątek przed wnioskiem?
- Jaka data jest ważna przy ustalaniu składu majątku?
- Co należy do majątku osobistego
- Co ujawnić we wniosku?
- Wniosek o podział majątku
- Gdzie złożyć wniosek o podział majątku?
- Co zawiera wniosek o podział majątku?
- Dokumenty do wniosku:
- Opłata sądowa od wniosku
- Zabezpieczenie na czas trwania sprawy
- Wycena majątku i biegli
- Skład i wartość – dwie różne daty
- Składnik Biegły Co ocenia?
- Rozliczenie nakładów
- Nierówne udziały
- Przebieg i zakończenie postępowania
- Rozprawy i dowody
- Mediacja i ugoda
- Sposoby podziału
- Postanowienie i apelacja
- Najczęstsze pytania
- Do jakiego sądu składa się wniosek o podział majątku wspólnego?
- Czy wniosek o podział majątku to pozew?
- Ile wynosi opłata sądowa od wniosku o podział majątku?
- Czy sąd musi powołać biegłego?
- Czy sąd dzieli długi?
- Czy można żądać zwrotu nakładów po zakończeniu sprawy o podział?
- Czy można podzielić majątek bez rozwodu?
- Jak długo trwa postępowanie o podział majątku?
- Czy kredyt dzieli się razem z majątkiem?
- Czy darowizna lub spadek podlegają podziałowi?
- Czy winny rozpadu małżeństwa dostaje mniejszą część majątku?
- Co z mieszkaniem kupionym przed ślubem, ale spłacanym wspólnie?
- Czy samochód zarejestrowany na jedno z małżonków jest wspólny?
- Nieruchomość
- Samochód
- Firma i udziały w spółce
- Oszczędności, OFE i PPK
- Wycena majątku i biegli
- Po dalsze inforamcje odsyłam do:
Majątek wspólny i osobisty w pigułce
Podziałowi podlega tylko majątek wspólny. Majątek osobisty każdego z byłych małżonków zostaje przy nim. Może jednak rodzić rozliczenia, jeśli finansowano go ze wspólnych pieniędzy.
| Składnik | Majątek wspólny czy osobisty? |
|---|---|
| Mieszkanie lub dom kupione w czasie małżeństwa ze wspólnych środków | Wspólny, także gdy w akcie notarialnym wskazano jedno z małżonków |
| Wynagrodzenie i dochody z firmy, które zostały wypłacone | Wspólne (art. 31 § 2 pkt 1 KRO) |
| Wynagrodzenie jeszcze niewypłacone | Osobiste jako wierzytelność (art. 33 pkt 7 KRO) |
| Mieszkanie kupione przed ślubem | Osobiste (art. 33 pkt 1 KRO), ale wspólne spłaty kredytu to nakład |
| Spadek lub darowizna dla jednego z małżonków | Osobiste, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej (art. 33 pkt 2 KRO) |
| Meble i sprzęt domowy używane przez oboje, otrzymane w darowiźnie | Wspólne (art. 34 KRO) |
| Odszkodowanie za uszkodzenie ciała, zadośćuczynienie | Osobiste (art. 33 pkt 6 KRO) |
| Środki w OFE, PPK i składki na subkoncie ZUS | Wspólne (art. 31 § 2 pkt 3 i 4 KRO) |
| Długi | Nie dzieli się ich, ale wpływają na rozliczenia |
Ustalenie składu majątku
Skład majątku ustala się na dzień ustania wspólności, a w postępowaniu to uczestnicy muszą wskazać składniki i przedstawić dowody. Dobre przygotowanie spisu przed złożeniem wniosku jest więc najważniejszym etapem całej sprawy.
Dlaczego trzeba spisać majątek przed wnioskiem?
Spis majątku przed wnioskiem pozwala wskazać sądowi wszystkie składniki i dowody od początku sprawy. W postępowaniu nieprocesowym, w którym toczy się sprawa o podział, sąd opiera się przede wszystkim na twierdzeniach i dowodach uczestników. Jeśli uczestnik nie wykaże, że dany składnik należy do majątku wspólnego, sąd może przyjąć stanowisko drugiej strony.
Jaka data jest ważna przy ustalaniu składu majątku?
Skład majątku ustala się według stanu z dnia ustania wspólności majątkowej. Po rozwodzie jest to dzień uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Przy rozdzielności majątkowej umownej będzie to dzień wskazany w umowie, a przy rozdzielności ustanowionej przez sąd – dzień wskazany w wyroku, który w wyjątkowych przypadkach może być wcześniejszy niż dzień wniesienia pozwu (art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej: KRO).
Składnik, który jedno z byłych małżonków sprzedało przed ustaniem wspólności, co do zasady nie wchodzi do podziału. Jeśli jednak rozporządzenie nastąpiło na szkodę majątku wspólnego, można dochodzić rozliczenia.
Co należy do majątku wspólnego
Do majątku wspólnego należą w szczególności (art. 31 § 2 KRO):
pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego, na przykład czynsz z najmu mieszkania odziedziczonego przez jedno z nich;
środki zgromadzone w otwartym lub pracowniczym funduszu emerytalnym;
składki zewidencjonowane na subkoncie w ZUS;
wszystko, co kupiono za powyższe środki: nieruchomości, samochody, akcje, kryptoaktywa, wyposażenie.
Ostatnia kategoria w praktyce przesądza o większości spraw. Mieszkanie kupione z pensji jednego małżonka jest wspólne, nawet jeśli drugie w tym czasie nie pracowało zarobkowo.
Co należy do majątku osobistego
Majątek osobisty to składniki, które ustawa wyłącza ze wspólności. Najważniejsze z nich wymienia art. 33 KRO:
rzeczy i prawa nabyte przed ślubem;
spadki, zapisy i darowizny, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej;
przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
odszkodowania za uszkodzenie ciała i zadośćuczynienia;
nagrody za osobiste osiągnięcia;
prawa autorskie i prawa własności przemysłowej;
rzeczy kupione w zamian za składniki majątku osobistego, na przykład samochód kupiony za pieniądze ze sprzedaży odziedziczonego mieszkania.
Ostatni punkt to tak zwana surogacja, czyli zamiana jednego składnika osobistego na inny (art. 33 pkt 10 KRO). Kto się na nią powołuje, musi wykazać źródło pieniędzy, zwykle wyciągami bankowymi lub aktem sprzedaży.
Przykład: skład majątku w sprawie z wieloma składnikami
Małżeństwo rozwodzi się po 15 latach. W czasie małżeństwa kupiło mieszkanie na kredyt, a część ceny pochodziła ze sprzedaży mieszkania odziedziczonego przez żonę. Mąż ma udziały w spółce z o.o., a żona prowadzi jednoosobową działalność. Sąd musi ustalić kolejno: które składniki powstały w czasie wspólności, ile są warte, jaka część ceny mieszkania pochodziła z majątku osobistego żony i jaką kwotę należy jej zwrócić jako nakład.
Co ujawnić we wniosku?
We wniosku wskazuje się wszystkie znane składniki majątku wspólnego:
• nieruchomości i spółdzielcze prawa do lokali,
• pojazdy i inne ruchomości o istotnej wartości,
• środki na rachunkach i lokatach, jednostki funduszy, akcje, obligacje,
• udziały w spółkach i składniki firmy,
• wierzytelności, np. zwrot podatku czy kaucji,
• kryptoaktywa i inne aktywa cyfrowe.
Zasadą jest podział całego majątku w jednym postępowaniu, a podział częściowy sąd dopuszcza tylko z ważnych powodów (art. 1038 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 KRO). Pominięcie składnika może oznaczać konieczność kolejnej sprawy.
Wniosek o podział majątku
Wniosek składa się do sądu rejonowego miejsca położenia majątku, opłaca kwotą 1000 zł albo 300 zł i dołącza do niego dokumenty potwierdzające skład majątku. Wniosek może złożyć każde z byłych małżonków.
Gdzie złożyć wniosek o podział majątku?
Sprawy o podział majątku wspólnego rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od wartości majątku, bo sprawy nieprocesowe należą do właściwości sądów rejonowych (art. 507 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: KPC). Miejscowo właściwy jest sąd miejsca położenia majątku, a jeśli wspólność ustała przez śmierć jednego z małżonków – sąd spadku (art. 566 KPC).
Przykłady właściwości sądów w Małopolsce opisują strony podział majątku w Krakowie oraz podział majątku w Nowym Targu i na Podhalu.
Co zawiera wniosek o podział majątku?
Wniosek o podział majątku powinien zawierać:
• oznaczenie sądu, wnioskodawcy i uczestnika postępowania,
• wskazanie składników majątku wspólnego wraz z ich wartością,
• proponowany sposób podziału, czyli przyznanie składników, spłaty i dopłaty,
• ewentualne żądanie ustalenia nierównych udziałów i zwrotu nakładów,
• wnioski dowodowe, w tym o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego,
• dowód uiszczenia opłaty.
Wniosek nie jest pozwem. W sprawie nie ma powoda i pozwanego, tylko wnioskodawca, czyli osoba składająca wniosek, oraz uczestnik postępowania, czyli drugie z byłych małżonków.
Dokumenty do wniosku:
• odpis wyroku rozwodowego ze stwierdzeniem prawomocności,
• numery ksiąg wieczystych i akty nabycia nieruchomości,
• umowy kredytowe i zaświadczenia o saldzie zadłużenia,
• wyciągi z rachunków, dokumenty pojazdów, dokumenty firmy lub spółki,
• dowody nakładów: faktury, przelewy, umowy z wykonawcami.
Opłata sądowa od wniosku
Opłata stała od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł, a od wniosku zawierającego zgodny projekt podziału 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do kosztów dochodzą zaliczki na wynagrodzenie biegłych i ewentualne wynagrodzenie pełnomocnika. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Zabezpieczenie na czas trwania sprawy
Jeżeli istnieje ryzyko, że drugie z byłych małżonków sprzeda lub obciąży składnik majątku przed zakończeniem sprawy, można złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia. Przykładem jest zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości wpisany do księgi wieczystej. Wniosek musi uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ KPC).
Wycena majątku i biegli
Wartość składników majątku ustala się według cen z chwili orzekania o podziale, a gdy strony nie są zgodne, sąd powołuje biegłego. Zgodne oświadczenia uczestników o wartości sąd może przyjąć bez opinii biegłego.
Skład i wartość – dwie różne daty
Skład majątku ustala się według stanu z dnia ustania wspólności, a wartość według cen aktualnych w chwili podziału. Mieszkanie kupione 10 lat temu za 300 tys. zł sąd podzieli więc według dzisiejszej wartości rynkowej, ale w stanie, w jakim było w dniu rozwodu. Ulepszenia dokonane po rozwodzie przez jedno z byłych małżonków nie zwiększają wartości dzielonej, lecz mogą podlegać osobnemu rozliczeniu.
Składnik Biegły Co ocenia?
Nieruchomość Rzeczoznawca majątkowy Wartość rynkowa, lokalizacja, stan, przeznaczenie
Firma, udziały w spółce Biegły z zakresu wyceny przedsiębiorstw lub rachunkowości Wartość metodą dochodową, majątkową lub porównawczą
Pojazd Rzeczoznawca samochodowy Wartość rynkowa, stan techniczny, przebieg
Papiery wartościowe Zwykle bez biegłego Kurs z dnia wyceny
Uczestnik może składać zarzuty do opinii biegłego i wnosić o opinię uzupełniającą lub o powołanie innego biegłego. Zarzuty powinny wskazywać konkretne błędy, np. pominięcie miejsca postojowego lub niewłaściwy dobór transakcji porównawczych.
Rozliczenie nakładów
Nakłady to wydatki lub praca, które przesunęły wartość między majątkiem wspólnym a majątkiem osobistym jednego z małżonków. Rozlicza się je w sprawie o podział na podstawie art. 45 KRO i art. 567 § 1 KPC.
Nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny
Każde z byłych małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczyniło ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można jednak żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły one wartość majątku w chwili ustania wspólności (art. 45 § 1 KRO). Typowy przykład to wkład własny na wspólne mieszkanie pochodzący ze spadku.
Nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty
Każde z małżonków powinno zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód (art. 45 § 1 KRO). Przykład: remont mieszkania odziedziczonego przez jedno z małżonków, sfinansowany z wynagrodzeń w czasie małżeństwa.
Jak liczy się wartość nakładów?
Wartość nakładu ustala się według stanu z chwili jego poniesienia i według cen z chwili orzekania o podziale. Przy nieruchomościach sądy często stosują metodę proporcjonalną: ustalają, jaką część ceny lub wartości nieruchomości sfinansowano z danego majątku, i przenoszą ten odsetek na obecną wartość nieruchomości.
Długi spłacone z majątku wspólnego
Jeżeli z majątku wspólnego spłacono osobisty dług jednego z małżonków, stosuje się odpowiednio przepisy o zwrocie nakładów (art. 45 § 3 KRO). Osobną kategorią są długi spłacone już po ustaniu wspólności, np. raty wspólnego kredytu zapłacone przez jedno z byłych małżonków. Sąd może je rozliczyć w sprawie o podział (art. 567 § 3 w zw. z art. 686 KPC).
Kiedy zgłosić żądanie zwrotu nakładów?
Żądanie zwrotu nakładów i innych rozliczeń trzeba zgłosić w toku sprawy o podział majątku. Po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale uczestnik co do zasady nie może dochodzić tych roszczeń, nawet jeśli ich nie zgłosił (art. 618 § 3 w zw. z art. 688 i art. 567 § 3 KPC). Wyjątkowo sąd może nakazać zwrot nakładów jeszcze przed podziałem, jeśli wymaga tego dobro rodziny (art. 45 § 2 KRO).
Nierówne udziały
Sąd ustala nierówne udziały w majątku wspólnym tylko na żądanie jednego z małżonków, z ważnych powodów i przy różnym stopniu przyczynienia się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO). Przy ocenie przyczynienia się uwzględnia się także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 3 KRO).
W orzecznictwie za ważne powody uznaje się m.in. trwonienie majątku, uporczywe uchylanie się od pracy zarobkowej mimo możliwości jej podjęcia, a także nadużywanie alkoholu lub hazard, jeśli uszczupliły majątek. Ciężar dowodu spoczywa na małżonku żądającym nierównych udziałów.
Gdy uczestnicy spierają się o udziały, sąd może rozstrzygnąć tę kwestię najpierw, w postanowieniu wstępnym, czyli orzeczeniu wydanym przed zakończeniem całej sprawy (art. 567 § 2 KPC). Dzięki temu dalsze wyceny i rozliczenia opierają się na ustalonych już udziałach.
Przebieg i zakończenie postępowania
Sprawa sporna toczy się zwykle na kilku rozprawach, podczas których sąd przeprowadza dowody i nakłania uczestników do ugody, a kończy się postanowieniem co do istoty sprawy. Sprawę zgodną sąd może zakończyć na jednym posiedzeniu.
Rozprawy i dowody
Sąd przesłuchuje uczestników, przeprowadza dowody z dokumentów, zeznań świadków i opinii biegłych, a następnie ustala skład, wartość i sposób podziału. Uczestnik, który nie zgłosi dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ryzykuje, że sąd oprze się na twierdzeniach drugiej strony.
Mediacja i ugoda
Za zgodą uczestników sąd może skierować sprawę do mediacji, czyli rozmów prowadzonych przez bezstronnego mediatora. Ugodę można zawrzeć na każdym etapie postępowania, przed sądem lub przed mediatorem. Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej (art. 183¹⁵ KPC).
Sposoby podziału
Sąd może przyznać składniki poszczególnym uczestnikom z obowiązkiem spłat lub dopłat, podzielić rzecz fizycznie albo zarządzić jej sprzedaż i podział ceny (art. 211 i 212 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 KRO). W postanowieniu określa wysokość i terminy spłat, a łączny termin spłat nie może przekroczyć 10 lat. Kryteria wyboru sposobu podziału omawia poradnik jak podzielić majątek po rozwodzie.
Postanowienie i apelacja
Sprawę kończy postanowienie co do istoty sprawy, a nie wyrok. Od postanowienia sądu rejonowego przysługuje apelacja do sądu okręgowego (art. 518 KPC). Aby ją wnieść, trzeba najpierw w terminie tygodnia od ogłoszenia postanowienia złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia, a apelację – w terminie dwóch tygodni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.
Prawomocne postanowienie jest podstawą wpisu nowego właściciela w księdze wieczystej, a w zakresie spłat i dopłat – po nadaniu klauzuli wykonalności – podstawą egzekucji.
Najczęstsze pytania
Do jakiego sądu składa się wniosek o podział majątku wspólnego?
Wniosek o podział majątku wspólnego składa się do sądu rejonowego, na którego obszarze leży majątek, przede wszystkim nieruchomość (art. 566 KPC). Wartość majątku nie ma znaczenia, bo sprawę zawsze rozpoznaje sąd rejonowy. Jeśli wspólność ustała wskutek śmierci jednego z małżonków, właściwy jest sąd spadku, czyli sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.
Czy wniosek o podział majątku to pozew?
Nie. Wniosek o podział majątku wszczyna postępowanie nieprocesowe, w którym nie ma powoda i pozwanego, lecz wnioskodawca i uczestnik postępowania. Sąd kończy sprawę postanowieniem, a nie wyrokiem. W praktyce różnica ma znaczenie m.in. dla kosztów: w sprawie o podział majątku każdy uczestnik co do zasady ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 KPC).
Ile wynosi opłata sądowa od wniosku o podział majątku?
Opłata stała od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, czyli obie strony przedstawiają uzgodnioną propozycję, opłata wynosi 300 zł. Opłata nie zależy od wartości majątku. Dodatkowo mogą pojawić się zaliczki na biegłych, których wysokość zależy od liczby i rodzaju wycenianych składników.
Czy sąd musi powołać biegłego?
Nie zawsze. Jeżeli uczestnicy zgodnie określą wartość składników majątku, sąd może przyjąć tę wartość bez opinii biegłego. Biegły jest potrzebny, gdy uczestnicy spierają się o wartość albo gdy składnik jest trudny do wyceny, jak nieruchomość, firma czy udziały w spółce. Koszt opinii pokrywa się z zaliczek wpłacanych przez uczestników.
Czy sąd dzieli długi?
Nie. W sprawie o podział majątku sąd dzieli aktywa, a nie długi, więc wobec wierzycieli nadal odpowiadają dłużnicy wskazani w umowie. Sąd może jednak rozliczyć między byłymi małżonkami osobisty dług jednego z nich spłacony z majątku wspólnego (art. 45 § 3 KRO) oraz raty wspólnego kredytu zapłacone przez jedno z nich po ustaniu wspólności.
Czy można żądać zwrotu nakładów po zakończeniu sprawy o podział?
Co do zasady nie. Po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku uczestnik nie może dochodzić roszczeń o zwrot nakładów i innych rozliczeń, które mógł zgłosić w tej sprawie (art. 618 § 3 w zw. z art. 688 i art. 567 § 3 KPC). Dlatego wszystkie żądania rozliczeniowe warto zgłosić już przed sądem pierwszej instancji, razem z dowodami.
Czy można podzielić majątek bez rozwodu?
Tak, jeśli wspólność majątkowa ustała z innej przyczyny niż rozwód. Dzieje się tak po zawarciu umowy o rozdzielność majątkową u notariusza, po ustanowieniu rozdzielności przez sąd, po orzeczeniu separacji, a także w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. Wtedy majątek dzieli się według tych samych zasad co po rozwodzie.
Jak długo trwa postępowanie o podział majątku?
Czas trwania sprawy zależy od liczby składników, zakresu sporu i potrzeby powołania biegłych. Sprawa ze zgodnym projektem podziału może zakończyć się na jednym posiedzeniu, kilka tygodni lub miesięcy po złożeniu wniosku. Sprawa sporna z wyceną nieruchomości lub firmy oraz rozliczeniem nakładów trwa zwykle od roku do kilku lat, w zależności od sądu.
Czy kredyt dzieli się razem z majątkiem?
Nie. Sąd dzieli aktywa, a kredyt pozostaje zobowiązaniem obojga kredytobiorców wobec banku, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę umowy. Podział wpływa jednak na rozliczenia między byłymi małżonkami. Raty spłacone po rozwodzie przez jedną osobę można rozliczyć, a przy umowie strony mogą uwzględnić saldo kredytu w wysokości spłaty.
Czy darowizna lub spadek podlegają podziałowi?
Co do zasady nie. Majątek odziedziczony lub otrzymany w darowiźnie przez jedno z małżonków należy do jego majątku osobistego (art. 33 pkt 2 KRO). Wyjątkiem jest sytuacja, gdy spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej, na przykład darując mieszkanie obojgu małżonkom. Wspólne są też przedmioty zwykłego urządzenia domowego używane przez oboje (art. 34 KRO).
Czy winny rozpadu małżeństwa dostaje mniejszą część majątku?
Nie automatycznie. Wina orzeczona w wyroku rozwodowym nie zmienia wysokości udziałów w majątku wspólnym. Mniejszy udział jest możliwy tylko wtedy, gdy sąd ustali ważne powody i różny stopień przyczynienia się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO). Takim powodem bywa trwonienie majątku lub uchylanie się od pracy, a nie sam fakt rozpadu związku.
Co z mieszkaniem kupionym przed ślubem, ale spłacanym wspólnie?
Mieszkanie pozostaje majątkiem osobistym osoby, która kupiła je przed ślubem (art. 33 pkt 1 KRO). Raty kredytu spłacane w czasie małżeństwa z wynagrodzeń stanowią jednak nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty. Drugie z byłych małżonków może żądać rozliczenia tego nakładu w sprawie o podział. W praktyce zwykle oznacza to zwrot połowy jego wartości.
Czy samochód zarejestrowany na jedno z małżonków jest wspólny?
Tak, jeżeli kupiono go w czasie małżeństwa ze wspólnych pieniędzy. Wpis w dowodzie rejestracyjnym nie decyduje o własności ani o przynależności do majątku wspólnego. Samochód jest osobisty, gdy kupiono go przed ślubem, otrzymano w darowiźnie lub spadku albo nabyto za środki z majątku osobistego. Źródło pieniędzy musi wtedy wykazać osoba, która się na nie powołuje.
Jak rozlicza się najczęstsze składniki majątku?
Każdy rodzaj składnika ma własne pułapki. Przy nieruchomości jest to źródło finansowania, przy samochodzie tytuł prawny, przy firmie wycena, a przy oszczędnościach sposób przekazania.
Nieruchomość
Nieruchomość kupiona w czasie małżeństwa ze wspólnych środków jest wspólna niezależnie od tego, kto jest wpisany w księdze wieczystej. Jeżeli wpisano tylko jedno z małżonków, sąd w sprawie o podział i tak ustali, że nieruchomość należy do majątku wspólnego.
Dom zbudowany ze wspólnych pieniędzy na działce należącej do jednego z małżonków staje się częścią tej działki, a więc majątkiem osobistym właściciela gruntu (art. 48 Kodeksu cywilnego, dalej: KC). Drugi małżonek nie ma udziału w domu, ale może żądać rozliczenia nakładu z majątku wspólnego na majątek osobisty. Przy dużych inwestycjach ten nakład bywa najważniejszą pozycją w sprawie.
Samochód
Samochód kupiony w czasie małżeństwa ze wspólnych pieniędzy jest wspólny, nawet jeśli w dowodzie rejestracyjnym wpisano tylko jedno z małżonków. Dowód rejestracyjny i polisa są dokumentami administracyjnymi i nie przesądzają o własności. Samochód jest osobisty, jeśli kupiono go przed ślubem, otrzymano w darowiźnie albo nabyto za środki z majątku osobistego.
Firma i udziały w spółce
Składniki przedsiębiorstwa nabyte w czasie małżeństwa z dochodów są wspólne, nawet jeśli działalność prowadzi tylko jedno z małżonków. Dotyczy to sprzętu, pojazdów, zapasów i środków na rachunku firmowym. Wspólny jest także zysk z firmy, gdy zostanie pobrany.
Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością objęte za środki wspólne wchodzą do majątku wspólnego, choć wspólnikiem jest tylko jedno z małżonków (uchwała Sądu Najwyższego z 7 lipca 2016 r., III CZP 32/16). Przy podziale udziały zwykle przyznaje się wspólnikowi, a drugiemu małżonkowi zasądza się spłatę.
Przy spółce cywilnej sytuacja jest bardziej złożona. Prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej wspólników należą do majątku osobistego (art. 33 pkt 3 KRO). Rozliczeniu może jednak podlegać to, co wniesiono do spółki ze środków wspólnych.
Oszczędności, OFE i PPK
Oszczędności zgromadzone w czasie małżeństwa są wspólne bez względu na to, na czyim rachunku się znajdują. Liczy się saldo z dnia ustania wspólności. Duże wypłaty tuż przed rozwodem wymagają wyjaśnienia, na co zostały przeznaczone.
Środki w OFE i PPK również wchodzą do majątku wspólnego, ale nie wypłaca się ich przy podziale. Część przypadającą byłemu małżonkowi przekazuje się jako wypłatę transferową na jego rachunek w funduszu (art. 126 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, art. 80 ustawy o pracowniczych planach kapitałowych).
Wycena majątku i biegli
Wartość składników ustala się według cen z chwili podziału, a przy sporze zwykle z udziałem biegłego. W umowie strony mogą przyjąć dowolną uzgodnioną wartość.
Po ustaleniu, co jest wspólne, a co osobiste, kolejnym krokiem jest wybór drogi podziału i przygotowanie umowy lub wniosku.
Po dalsze inforamcje odsyłam do:

Autor merytoryczny
adw. dr Kinga Karsten
Adwokat i właścicielka Kancelarii Adwokackiej Karsten w Krakowie i Nowym Targu. Praktykę adwokacką prowadzi od 2013 roku.
Doktor nauk prawnych, doktor teologii oraz licencjat kościelny z prawa kanonicznego. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Prowadzi działalność naukową i dydaktyczną na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Prowadzi zajęcia m.in. z prawa rodzinnego i prawa kanonicznego małżeńskiego.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani opinii prawnej. Przepisy i orzecznictwo mogą ulegać zmianom.
