Rozdzielność majątkowa małżonków – postanowienie Sądu Najwyższego z 2025 r.

1. Rozdzielność Majątkowa Małżonków. Jak ją ustanowić w sądzie?
Poradnik prawnika z Nowego Targu

Rozdzielność majątkowa to zmiana ustroju majątkowego małżonków polegająca na przejściu ze wspólności majątkowej na rozdzielność. Oznacza to, że małżonkowie przestają mieć wspólny majątek – każdy z nich zarządza i dysponuje swoim majątkiem niezależnie. Rozdzielność majątkowa może być  ustanowiona przez sąd.

Małżeństwa na Podhalu i w Nowym Targu coraz częściej wybierają rozdzielność majątkową ze względów praktycznych – zwłaszcza w sytuacjach, gdy małżonkowie żyją w rozłączeniu lub prowadzą odrębne interesy lub jedno z nich chce zaciągnąć wysoki kredyt.

2. Kiedy można zwrócić się do sądu o ustanowienie rozdzielności?

  • Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd jest możliwe w dwóch sytuacjach:

    • Na wniosek jednego z małżonków – gdy istnieją „ważne powody” uzasadniające zmianę ustroju majątkowego

    • Na wniosek obydwojga małżonków – wtedy wymogi są mniej restrykcyjne

    Decyzja sądu zawsze zależy od dokładnej oceny konkretnej sprawy. Nie istnieje uniwersalny przepis, który mówiłby: „jeśli zaistnieje warunek X, sąd musi ustanowić rozdzielność”. 

    Dlatego tak duże znaczenie ma postanowienie Sądu Najwyższego z grudnia 2025 roku (I CSK 3236/24).

3. Czym są „ważne powody" w rozumieniu prawa?

„Ważne powody” to termin prawny, która daje sądowi duży margines swobody w ocenie każdej sprawy indywidualnie. Oznacza to, że różne okoliczności mogą stanowić „ważne powody”.

Występująca w art. 52 § 1 k.r.o. klauzula „ważnych powodów” ma charakter elastyczny i pozostawia sądowi meriti szeroki margines swobody, wymagający subiektywnej i zindywidualizowanej oceny w każdej sprawie. Nie każda postać separacji faktycznej może stanowić ważny powód ustanowienia rozdzielności majątkowej.

Sąd Najwyższy podkreśla, że przy ustalaniu „ważnych powodów” należy skoncentrować się na sferze stosunków prawno-majątkowych między małżonkami. Nie każda forma separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) automatycznie stanowi wystarczający powód.

Wskazanie w art. 52 § 2 k.r.o., że wyjątkowym wypadkiem uzasadniającym możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż wytoczenie powództwa jest okoliczność, iż małżonkowie żyli w rozłączeniu, nie oznacza, że w każdym przypadku życia w rozłączeniu sąd ma obowiązek ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, lecz jedynie możliwość ustanowienia tej rozdzielności w takiej sytuacji. Przy ustalaniu i wykładni ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. należy się bowiem koncentrować na sferze stosunków prawno-majątkowych małżonków. Ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub umownej, z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym.

Sąd rozpatrując sprawę zwraca uwagę na:

  • Zakres i długość trwania separacji faktycznej – jak długo małżonkowie żyją w rozłączeniu

  • Wpływ na zarządzanie majątkiem wspólnym – czy separacja uniemożliwia współdziałanie w zarządzie majątkiem

  • Inne okoliczności majątkowe – na przykład odrębne prowadzenie biznesu przez jednego z małżonków

  • Ochronę interesów finansowych obu stron – czy rozdzielność jest uzasadniona interesem ochrony majątku

Kluczowe jest to, że sama wiadomość o tym, iż małżonkowie żyją w rozłączeniu, nie wystarczy. Musi istnieć rzeczywisty związek między separacją a niemożliwością wspólnego zarządzania majątkiem.

4. Separacja faktyczna jako powód ustanowienia rozdzielności

  • Separacja faktyczna to sytuacja, w której małżonkowie mimo pozostawania w małżeństwie żyją niezależnie od siebie – mogą mieszkać w oddzielnych miejscach, nie utrzymywać wspólnego gospodarstwa domowego ani nie prowadzić wspólnej kasy.

    Q: Czy separacja faktyczna zawsze uzasadnia rozdzielność majątkową?

    Nie. Sąd Najwyższy jasno to stwierdził w swoim orzeczeniu. Separacja faktyczna może stanowić przesłankę do ustanowienia rozdzielności majątkowej, lecz:

    • Nie jest to przesłanka obowiązkowa

    • Musi być połączona z rzeczywistą niemożliwością wspólnego zarządzania majątkiem

    • Sama długość separacji nie wystarczy – istotne jest, co ona wpłynęła na majątek

    Sąd sprawdza, czy ze względu na tę separację niemożliwe było już wcześniej (niż dzień wytoczenia powództwa) wspólne zarządzanie majątkiem wspólnym.

5. Ustanowienie rozdzielności z terminem wstecznym – czy to możliwe?

Jednym z najtrudniejszych zagadnień jest pytanie: Czy można ustanowić rozdzielność majątkową nie od dnia wytoczenia powództwa, lecz od wcześniejszej daty?

Na przykład, małżonkowie żyją w rozłączeniu od kwietnia 2020 roku, a powód wytoczył powództwo dopiero w październiku 2022 roku. Czy sąd może ustanowić rozdzielność „wstecz” – czyli od kwietnia 2020?

Sąd Najwyższy uściśla zasady:

Ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej niemożliwe było już w tamtym dniu wspólne zarządzanie majątkiem wspólnym.

Oznacza to, że:

  • Nie wystarczy sama separacja faktyczna
  • Musi istnieć niemożliwość wspólnego zarządzania majątkiem
  • Niemożliwość ta musiała istnieć już w proponowanej dacie wstecznej
  • Sąd każdą sprawę ocenia indywidualnie

6. Praktyczne kroki: jak ubiegać się o ustanowienie rozdzielności majątkowej w Nowym Targu?

Jeżeli zdecydujesz się na ustanowienie rozdzielności majątkowej, oto praktyczny przewodnik:

Krok 1: Konsultacja z prawnikiem

Pierwszym krokiem powinno być spotkanie z doświadczonym prawnikiem specjalizującym się w prawie rodzinnym. Na Podhalu i w Nowym Targu dostępne są kancelarie prawne, które oferują doradztwo w tego typu sprawach.

Podczas konsultacji należy omówić:

  • Powody, dla których chcesz ustanowić rozdzielność

  • Historię twojej separacji faktycznej (ile czasu trwa)

  • Stan obecnego majątku wspólnego

  • Czy druga strona wyraża zgodę czy się sprzeciwia

Krok 2: Zebranie dokumentów

Przed złożeniem powództwa będziesz potrzebować:

  • Odpis aktu małżeństwa

  • Informację z księgi wieczystej dotyczącej wspólnie posiadanej nieruchomości (jeśli dotyczy)

  • Opisy poszczególnych składników majątku wspólnego

  • Dokumenty potwierdzające separację faktyczną (np. zaświadczenia o adresach zamieszkania, rachunek za mieszkanie na oddzielny adres)

  • Dowody niemożliwości wspólnego zarządzania majątkiem

  • Korespondencję (jeśli istniała próba współdzielenia majątkiem)

Krok 3: Złożenie powództwa

Powództwo składa się w Sądzie Rejonowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego (druga strona). Dla mieszkańców Nowego Targu i okolic będzie to Sąd Rejonowy w Nowym Targu lub w sąsiednich jednostkach administracyjnych Podhala.

Powództwo zawiera:

  • Dokładny opis faktów (zwłaszcza separacji faktycznej)

  • Wskazanie ważnych powodów

  • Propozycję terminu wejścia w życie rozdzielności (lub prośba o termin od dnia wytoczenia powództwa)

  • Uzasadnienie prawne

Krok 4: Postępowanie przed sądem

Sąd najprawdopodobniej wyznacz rozprawę, na której:

  • Obydwaj małżonkowie będą mogli przedstawić swoje stanowisko

  • Będzie możliwość złożenia dowodów (zeznań świadków, dokumentów)

  • Każda strona może przedstawić argumenty prawne

Krok 5: Orzeczenie sądu

Sąd wyda wyrok ustalający:

  • Czy rozdzielność majątkowa zostaje ustanowiona

  • Od jakiej daty wchodzi w życie rozdzielność

  • Jak sąd ocenił poszczególne argumenty stron

7. Rola adwokata w sprawie o ustanowienie rozdzielności majątkowej

Profesjonalny prawnik to klucz do powodzenia sprawy. Adwokat lub radca prawny:

  • Przygotuje pismo procesowe – prawidłowe formalnie i merytoryczne

  • Zbierze dowody – dokumenty i zeznania świadków wspierające Twoją pozycję

  • Przeprowadzi analizę prawną – wykaże, czy Twoja sprawa spełnia przesłanki dla ustanowienia rozdzielności

  • Reprezentować przed sądem – będzie mówić w Twoim imieniu na rozprawie

  • Będzie nadzorować wykonanie wyroku – po pozytywnym orzeczeniu dopilnuje, aby rozdzielność została prawidłowo wpisana

8. Koszty postępowania o rozdzielność majątkową i możliwe terminy

Procedura ustanowienia rozdzielności majątkowej może trwać od kilku miesięcy do roku lub dłużej, w zależności od:

  • Skomplikowania sprawy

  • Oporu drugiej strony

  • Listy oczekiwań sądu

  • Liczby dowodów do przesłuchania

Koszty obejmują:

  • Opłatę sądową

  • Wynagrodzenie adwokata lub radcy

  • Koszty pobrania dokumentów (wpisy z ksiąg wieczystych, odpisy aktów)

  • Ewentualnie koszty sądowych ekspertyz

9. Najczęściej zadawane pytania o rozdzielność majątkową – FAQ

Czy obydwaj małżonkowie muszą wyrażać zgodę?

Nie. Jeden z małżonków może wznowić powództwo samodzielnie. Jednak sąd będzie wymaga wykazania „ważnych powodów”. Jeśli obydwaj małżonkowie wyrażają zgodę, procedura jest znacznie prostsza.

Jaka jest różnica między ustanowieniem rozdzielności a rozwodem?

Rozdzielność majątkowa zmienia jedynie sposób zarządzania majątkiem, ale małżeństwo trwa nadal. Rozwód rozwiązuje małżeństwo całkowicie.

Można mieć rozwód bez zmiany ustroju majątkowego (pozostawić wspólność majątkową), albo zmienić ustrój majątkowy bez rozwodu (ustanowić rozdzielność). To niezależne instytucje prawne.

Czy rozdzielność majątkowa wpływa na alimenty?

Nie bezpośrednio. Rozdzielność dotyczy tylko zarządzania majątkiem. Alimenty (świadczenia na rzecz małżonka, dzieci) ustalane są niezależnie.

Jednak w praktyce zmiana ustroju majątkowego może być elementem szerszego postępowania rodzinnego, w którym rozpatruje się także kwestie alimentów.

Od kiedy rozdzielność wchodzi w życie?

Od daty określonej przez sąd w wyroku. Najczęściej jest to data wytoczenia powództwa, ale sąd może ustalić datę wcześniejszą (jeśli warunki to uzasadniają) lub nawet datę późniejszą (w szczególnych sytuacjach).

Czy mogę zmienić zdanie po ustanowieniu rozdzielności?

Tak, ale z ograniczeniami. Można zwrócić się do sądu o przywrócenie wspólności majątkowej, ale trzeba wykazać ważne powody. To rzadkie, ale teoretycznie możliwe.

Czy rozdzielność dotyczy również majątku sprzed małżeństwa?

Nie. Majątek, który posiadałeś przed małżeństwem, nigdy nie należał do wspólności majątkowej i nie jest dotknięty rozdzielności. Rozdzielność dotyczy tylko majątku nabytego w trakcie wspólności.

Czy osoba prowadząca biznes powinna ustanowić rozdzielność?

Często tak, ale to zależy od indywidualnej sytuacji. Rozdzielność majątkowa chroni biznes przed roszczeniami drugiego małżonka, ale wiąże się również z bardziej skomplikowanymi rozliczeniami podatkowymi i księgowymi.

Co się dzieje z hipoteką na nieruchomości wspólnej?

Kredyt hipoteczny nie znika wraz z ustanowieniem rozdzielności. Sąd nie rozstrzyga o kredycie, bo kredyt powstał jako element  umowy z bankiem, w którą sąd nie może ingerować. Zmienia się Księdze Wieczystej zapis własdnoścu z 1/1 na prawach wspólności majątkowej małżeńskiejm na udział 1/2 dla każdego z małzonków.

10. Konsekwencje prawne ustanowienia rozdzielności majątkowej

Ustanowienie rozdzielności majątkowej pociąga za sobą szereg konsekwencji:

W sferze zarządzania majątkiem

  • Każdy z małżonków zarządza tylko swoim majątkiem
  • Nie ma już wspólności majątkowej
  • Każdy odpowiada sam za swoje długi (z ograniczonymi wyjątkami)

W sferze podatków i ubezpieczeń

  • Każdy z małżonków rozlicza się indywidualnie z podatków PIT
  • VAT rozliczany na nowe zasadach (jeśli dotyczy działalności gospodarczej)
  • Ubezpieczenia majątkowe muszą być zmienione

W sferze postępowania rodzinnego

  • W razie rozwodu znacznie łatwiej jest dokonać podziału majątku
  • Każdy dysponuje tym, co należy do niego osobiście

11. Rozdzielność majątkowa na Podhalu i Nowym Targu – specyfika lokalnych spraw

Region Podhala, ze swoją specyficzną strukturą gospodarczą i społeczną, prezentuje unikalne aspekty spraw o ustanowienie rozdzielności majątkowej:

Biznes rodzinny

Wiele rodzin na Podhalu prowadzi rodzinne firmy – od pensjonatów turystycznych, przez produkcję pamiątek, po usługi budowlane. W takich sytuacjach rozdzielność majątkowa jest szczególnie ważna, aby jasno rozgraniczić majątek biznesowy od prywatnego.

Nieruchomości i grunty

Podhale słynie z drogich nieruchomości – gruntowych i budynków. Wiele spraw o rozdzielność majątkową wiąże się z kwestią podziału pól i działek oraz  domów. 

Zagranica

Wielu mieszkańców Podhala pracuje za granicą lub utrzymuje międzynarodowe kontakty biznesowe. To komplikuje sprawy majątkowe i wymaga szczególnie starannego podejścia przy ustanawianiu rozdzielności.

12. Podsumowanie informacji dotyczących rozdzielności majątkowej

Ustanowienie rozdzielności majątkowej łączy się z poważną decyzją prawną, która wpływa na całą strukturę finansową małżonków. Sądy – w tym sądy na Podhalu – wymagają wykazania „ważnych powodów” i nie traktują tego lekkomyślnie.

Główne wnioski, które powinien pamiętać każdy, kto rozważa tę opcję:

  • Rozdzielność majątkowa jest możliwa, ale wymaga spełnienia ścisłych warunków prawnych

  • Sama separacja faktyczna nie wystarczy – musi być rzeczywisty wpływ na zarządzanie majątkiem

  • Sąd każdą sprawę ocenia indywidualnie, biorąc pod uwagę konkretne okoliczności

  • Termin wsteczny (z datą wcześniejszą niż wytoczenie powództwa) jest trudny do uzyskania

  • Profesjonalna pomoc prawnika jest niezbędna

  • Procedura może trwać wiele miesięcy

  • Konsekwencje prawne są poważne i długoterminowe

Jeśli doświadczasz separacji faktycznej lub prowadzisz biznes wymagający ochrony majątkowej – skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym specjalizującym się w prawie rodzinnym.

13. Kontakt z kancelarią prawną w Nowym Targu

Jeśli potrzebujesz porady dotyczącej rozdzielności majątkowej, nie czekaj. Doświadczony prawnik z Nowego Targu lub okolic Podhala może:

  • Przeanalizować Twoją konkretną sytuację

  • Wyjaśnić, czy spełniasz przesłanki do ustanowienia rozdzielności

  • Przygotować powództwo

  • Reprezentować Cię przed sądem

  • Dopilnować prawidłowości procedury

Pierwsza konsultacja to najlepszy sposób na zrozumienie swoich praw i możliwości. Nie jesteś sam – system prawny oferuje wsparcie dla osób w Twojej sytuacji.

Pamiętaj: rozdzielność majątkowa to prawo każdego małżonka do ochrony swojego majątku. Jeżeli czujesz, że to Ci się należy – działaj z naszą pomocą.

14. Zapraszamy do kontaktu

Nasza kancelaria prawna może pomóc Ci w wielu problemach.

Skontaktuj się z naszymi specjalistami od prawa oświatowego i administracyjnego. 

Kancelaria mieści się w Krakowie, a filię ma w Nowym Targu.

adw. dr Kinga Karsten

Przewijanie do góry